Solunum yolları hastalıklarının yaşadığımız ve sürekli kirletmekte olduğumuz dünyada gittikçe artan sıklıkta ortaya çıkması ne yazık ki şaşırtıcı değildir. Bu yazımızda sizlere, bizlerin tip dilinde kronik obstruktif akciğer hastalıkları dediğimiz ve kısaltması olan KOAH teriminin de artık halkımız tarafından bilindiği hastalık gruplarından birinden bahsedeceğiz. Sigara kullanımı ile savaşa başlandığından beri sık sık reklamlarda makineye bağlı olarak izlediğimiz hastaların muzdarip olduğu hastalıklardan biridir amfizem. Solunum yetmezliği nedenlerindendir ayrıca.
Amfizem, akciğerlerdeki hava keseciklerinin gerilip genişlemesiyle karakterize bir hastalıktır. Bu genişleme hava, keseciklerini birbirinden ayıran ince duvarların yırtılmasına ve akciğerlerde esneklik kaybına yol açar. Sonuçta akciğerlere hava girişi ve hava keseciklerinde kan gazları (oksijen-karbon dioksit) dengesi bozulur.
İlerlemiş amfizem olgularında akciğerler genişler. Esnekliklerini kaybederler. Göğüs kafesi açıldığında, akciğerler sönmez, çünkü esneklik kaybı nedeniyle içlerinde hava kalır.
Normalde akciğerlerimizde alveol dediğimiz hava keseciklerinden yaklaşık 300 milyon tane vardır. Bu hava kesecikleri sayesinde kanımıza oksijen verilir, karbondioksit çıkarılır. Amfizem de akciğerler esnekliklerini kaybeder, aşırı gerilir ve yırtılırlar. Yırtılan yan yana kesecikler birleşip baloncuklar oluştururlar. Bu süreç yavaş yavaş gelişir.
Amfizemin en önemli nedenlerinden biri sigara kullanımıdır. Ancak genetik yatkınlığın da olduğuna ilişkin birçok çalışma vardır. Günümüze kadar erkeklerde daha sık görülürken, sigara içiminin kadınlar arasında yaygınlaşmasıyla aradaki fark giderek kapanmaktadır. Sigara içmek hava keseciklerinin duvarlarını oluşturan elastik liflerin erimesine yol açarak hastalığa neden olur.
Amfizemde akciğerlerin ince nefes alma alanları daralmıştır. Sigara bu küçük hava yollarının spazmına ve daralmasına yol açar. Havanın akciğerlerine doğru veya akciğerlerden dışarıya akışı uzun bir sürede olur. Akciğerlerdeki oksijen karbondioksit değiş tokuşu yavaşlar ve nefes darlığı ortaya çıkar. Başlangıçta hareket olan nefes darlığı zamanla istirahattede gelişir. Bazı insanlarda alfa-1 antitripsin denen bir enzim kalıtsal olarak eksiktir ve bu da amfizeme yol açar. Bu durum genetik yatkınlığın nedenidir. Kan tahlillerinde enzimin eksikliği saptanabilir. Bu kişlerde 30-40 yaşlarında ciddi amfizem gelişir.
Amfizemin en önemli belirtisi giderek artan nefes darlığıdır. Az bir balgamla öksürük olabilir ancak kronik bronşitteki kadar yoğun değildir. Bazen hastalarda zayıflama olabilir. Enfeksiyoz bir hastalıktan sonra nefes darlığı şiddetlenir. Hastanın göğsü genişler ve fıçı göğüs dediğimiz görünümü alır. Doku ve mukozalar yetersiz oksijenlenmeden dolayı mavimsi bir renktedir.
Tanı, solunum yollarına özgü bir takım testlerle yapılır. Solunum fonksiyon testleri, akciğer röntgenleri, ve hastanın verdiği öyküye göre hastalık belirlenebilir.
Amfizem solunum yetmezliğine yol açacak kadar ciddi sonuçlar doğurabilir. Eğer ilerlemişse akciğerde oluşan hasar geri dönmez ve hasta solunum cihazlarıyla yaşamak zorunda kalır.
Ancak erken tanı konulduğu takdirde amfizem önlenebilir bir hastalıktır. En önemli faktörde sigaranın bırakılmasıdır. Yine egzoz dumanı, boya maddeleri, bazı parfümler, tozlar, soğuk hava gibi etkenlerde hastalığın bulgularını artırabilir o nedenle bu etkenlerden mümkün olduğunca uzak durulmalıdır.
Tedavi ile akciğerlerde oluşan hasar geri dönmez ancak durdurulabilir.
amfizemli hastalar, grip, zatürre, bronşit gibi hastalıklara daha sık yakalanırlar ve bu hastalıklarda amfizemin kötüleşmesine neden olarak kısır bir döngü oluşturur. Grip aşıları bu hastalar için önem kazanmaktadır.
Amfizemli hastalar öncelikle bu etkenlerden uzak durmalı, hekimin verdiği ilaçları düzenli kullanmalı, düzenli egzersiz yapmalıdır. Yürümek, bisiklete binmek gibi egzersizler dayanıklılığı artırırlar. Nefes alma tekniklerini öğrenip uygulamaları gerekir.
Hastalar için hekimler bazen oksijen tedavisi önermektedir.
Rahat nefes almanın değerini bilmek dileğiyle… sağlıklı günler…
